دوو شێعری (عه‌زیز ناسری)

« دو‌ڕگە »                        

دوڕگەیەکم پێ نیشاندە

لە وێندەرێ

چرکانە

ئیبراهیم ئەحمەدی نیا

 لە نێوانی لوولەی ساچمەزەن و هەڵۆی دڕا

کام هەرێم ئیمزابکا

ئاشتی(چیرۆک) 

نەجیبە ئەحمەد

 سستەری نەخۆشخانە کە وتبووی، کەهێنابوویان لەرز و دانە چۆقەی ئەگەیشتە ئەوسەری رارەوەکە، کەچی تا ئەیسوتاند، ناوچەوانی تەنوورێکی داگیرساوبوو. سەر کوڵم و ناوچاوەکانی سوور ببوونەوە.

فه‌تحی خوین

 له‌یلا ساڵحی

بەهانەی بێ کۆتا و کۆتایی بەهانەیە ئەو…

کەریم خزری 

پڕ بە‌غوربەتی باخ

سینگی خاک ئەلەرزێتەوە

چرکانەکان

 بێهزاد کوردستانی

۱- هەتاو

        پاژنەی پێڵاوی کچێک لادا

سێ شێعری ئیسماعیل ئیسماعیل زاده‌

په‌نجه‌ره‌

 ئه‌م په‌نجه‌ره‌ دڵداره‌ی‌ ئێره‌

بۆ ماچێكت

گشت ئینتیزاری‌ ئاواڵا كرد

شاعیری هه‌رێمی مه‌رگ و چۆڵه‌وانی

ناسر وه‌حیدی

 به‌ڕوانینێکی سه‌رپێیی بۆ مێژووی شیعری کوردی له‌م به‌شه‌ی کوردستان، به هه‌موو زاراوه‌گه‌لی زمانی (کرمانجی، گۆرانی، سۆرانی) له کاتی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه تا ئه‌مڕۆکه، ده‌کرێ له باری فکرییه‌وه شاعیرانی ئه‌م

پرویزشاپوور؛دنیای پـشیلە و دەرزیلە و ماسی و کاریکاتۆڕستە

نووسەر:سە ید ئیبڕاهیم نەبەوی

وەرگێڕلە فارسییەوە:جەماڵەددین ئەحمەدیان

قه‌یرانی ئه‌ده‌بی

(ته‌نز)

سمایل قاسمی

ئه‌و رۆژانه، به داخه‌وه کۆڕی شاعیرانی لاوی کوردستان،‌ بۆ هه‌ڵبژاردنی نێوی کلک په‌ڕیو* (نازناوی پێشوو و ته‌خه‌للوسی هه‌ره پێشوو) تووشی ته‌نگ و چه‌ڵه‌مه و گیروگرفتێکی له دوو نه‌هاتوو بوون و

مێژووی‌ شێتی‌

یوونس ره‌زایی

سه‌یران له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا(شانۆنامه‌)

نووسه‌ر: فێرناندۆ ئاراباڵ

وه‌رگێڕ: سوله‌یمان شه‌ریفی

به‌ره‌ی شه‌ڕ:

ته‌لبه‌نده‌کان له‌م سه‌ر هه‌تا ئه‌و سه‌ری  شانۆکه‌ کێشراون. له‌ نزیک ته‌له‌کان ته‌لسیه خۆڵ ده‌بینرێ.

دوو گل ڕه‌ش ، سوورێ ، سپیێ

سدیق که‌ریم پوور 

"مرۆ تا کەی دەتوانێ وەک خۆی بێ"

ناسروەحیدی 

نامه‌ی کرێکارێکی قۆنته‌راتچی

شاعیر:ئانتۆنیۆ جاچینتۆ

(شاعیری فه‌ڕانسه‌وی  ره‌چه‌ڵه‌ک ئه‌فریقی)

وه‌رگێڕ : یوونس ره‌زایی

ئه‌وینه‌که‌م

خه‌یاڵم بوو نامه‌یه‌کت بۆ بنووسم

مادمازێل كه‌تی

نووسه‌ر: میترا ئه‌لیاتی

وه‌رگێڕ: كه‌ژاڵ ساڵحی

  
باران ده‌بارێ. ئه‌مڕۆ هه‌ر باریوه‌، كه‌س له‌ به‌ستێن نییه‌. له‌ كوێره‌ رێیه‌كی دارستانه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ نێو شار. وڵات خه‌ڵوه‌ته‌. له‌سه‌ر چرپایه‌ك له‌ ژێر سێبه‌ری كه‌پرێكی كه‌تانی داده‌نیشم. پاڵ به‌ كوڵه‌پشتێكه‌مه‌وه‌ ده‌ده‌م.

رۆچنه‌یه‌ک به‌ره‌و هه‌تاو

وتو وێژی گۆڤاری مه‌ هاباد له‌ گه‌ڵ یوونس ره‌زایی

(به‌شی دوو)

سه‌با‌ره‌ت به‌ شێعرو په‌خشانی هێمن و هه‌ژار

گۆڤاری مه‌هابه‌د * له‌ ئه‌ده‌بی کوردی کرمانجی خواروودا شیعری نیشتمانی بۆ یه‌کمجار له‌ناو به‌رهه‌مه‌کانی حاجی قادری کۆیی      دا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌، ئایا ده‌توانین شْیعری هێمن و هه‌ژار به‌ درێژه‌ی مه‌نتقی شێوازی شیعری حاجی قادر بزانین؟ به‌ گشتی تایبه‌تمه‌ندی شیعری حاجی قادر چیه‌ و چ شوێنێکی له‌سه‌ر هێمن و هه‌ژار داناوه‌؟

گۆڤاری مه‌هاباد* له‌ نووسینی په‌خشاندا جیاوازییه‌کی به‌رچاو له‌ نێوان هێمن و هه‌ژاردا به‌دی ده‌کرێ، له‌ په‌خشانی هه‌ژاردا له‌ هه‌موو زاراوه‌کانی زمانی کوردی که‌ڵک وه‌رگیراوه‌، به‌ڵام په‌خشانی هێمن زیاتر ڕه‌سه‌نایه‌تی زاراوه‌ی ناوچه‌یه‌کی پێوه‌ دیاره‌، ئایا ئه‌م جیاوازییه‌ له‌ شێعره‌کانی ئه‌و دوو شاعیره‌شدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌؟

گورگ(۱)

 یوونس ره‌زایی

چاوه‌كانت كه دڕندانه ره‌ش و عاشق

ره‌ش و

گورگ «۲»

  یوونس ره‌زایی

به لووره‌یه‌كه‌وه له‌و دێڕه‌دا عاشق

به بزه‌یه‌ك په‌ریله ئاسا

له ترسان شاعیرانه ئاوس و گریاو

                 ـ ژنێك ـ

 گورگ«۳»

  یوونس ره‌زایی

نه‌جیب‌زاده‌ترین گوڵی نێو كاشی‌یه‌ك وه‌ری و

هه‌نگاوی ـ با ـ له به‌رد دا قه‌تیس.

نه‌جیب‌زاده‌ترین گورگ له كۆڵان دا

به سروودی ئه‌ی ره‌قیبه‌وه

شڵه‌ژاو...

ره‌نگه‌ هه‌موو هه‌وڵی مرۆڤ له‌ درێژایی مێژووی پڕ له‌ شه‌ڕ و نه‌گبه‌ت و قات و قڕیی و حه‌سانه‌وه‌ و تێكهه‌ڵچوونێكی سه‌ر له‌ نوێ، گه‌ڕانێك بووبێ بۆ دیتنه‌وه‌ی كلیلێك كه‌ بتوانێ هه‌موو ده‌ركه‌ داخراوه‌كانی لێ ئاوه‌ڵا بكا و مرۆ بتوانێ پابنێته‌ جیهانی پڕ له‌ خۆشی و چێژی ئارمانج شاره‌كه‌یه‌وه‌ و هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ش هیچ كه‌سی نه‌گه‌یاندبێته‌ ئه‌و یۆتۆپیایه‌ كه‌ مه‌به‌ستییه‌تی..

ئه‌مه‌ نووسراوه‌ی سه‌ره‌تای یه‌كه‌م لاپه‌ڕه‌ی كتێبه‌كه‌ی بوو. ئه‌م كتێبه‌ كۆن و زه‌رد هه‌ڵگه‌ڕاوه‌، كه‌ وه‌ك خه‌زێنه‌یه‌كی به‌نرخ، وه‌ك نهێنییه‌ك، هه‌میشه‌ له‌ بن چاكه‌ته‌ ئه‌فسه‌رییه‌كه‌یدا شاردبوویه‌وه‌. ره‌نگه‌ خۆشی دڵنیا بووبێ، ته‌نیا مه‌رگ بتوانێ لێی جیا بكاته‌وه‌. پاش ئه‌وه‌ی له‌ كاره‌كه‌م بوومه‌وه‌، دڵنیا نیم، له‌وه‌ی یه‌كه‌م شت، كه‌ سه‌رنجی راكێشابم، ئه‌و به‌رزاییه‌ی لای چه‌پی سه‌رسینگی بووبێ،. وه‌ك مار، له‌ سه‌ر دڵی پاپۆكه‌ی خواردبۆوه‌.

«پیاوێك نه‌بوو حه‌كایه‌تێك بگێڕێته‌وه‌ له‌ بارام»

یوونس ره‌زایی

بارام ئه‌و رۆژه‌ یه‌كه‌م كه‌س و دواكه‌سیش بوو كه‌ به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ گوتی: «ئه‌رێ! منیش ده‌ڵێم باشترین شت بۆ خراپی ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵك ده‌یڵێن».

ئه‌ویش هه‌ر پێی وابوو، ئه‌گه‌ر بارام، بارام بێ. ده‌بێ هه‌زار و یه‌ك شتی وا هه‌ڵبدا و به‌ مێشكی خه‌ڵكیان‌دا بكا، مه‌گه‌ر خودا بزانێ. ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌یزانیبا بارام به‌ گومانی زۆربه‌ی هاوشاریانی نه‌به‌گه‌یه‌ و عه‌قڵی پارسه‌نگی ده‌وێ، له‌وانه‌بوو وه‌ك هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ كاتی تووڕه‌ییه‌كه‌ی‌دا، سڵاواتیان له‌ دیداری لێدا و ترسیان رێنیشت بیگوتبا: هه‌ی له‌و مڵۆزمه‌ی هه‌موولایه‌كی گرتووه‌.

هه‌موولایه‌كی گرتبوو بارام، ئه‌وه‌ی گوت و له‌ كاتی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و به‌سه‌رهاته‌‌دا وه‌ك بڵێی ترسابێ، لێوی خۆی گه‌زت. لێوی خۆی گه‌زت و گوتی: «من ئه‌گه‌ر كوڕی ره‌سووڵی ته‌پله‌ بم، ئه‌و به‌سه‌رهاته‌ بێ‌درۆ ده‌گێڕمه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت نایه‌ڵم باسی ئه‌و ده‌مانه‌شتان له‌ كیس بچێ كه‌ بارام ده‌چووه‌ سه‌ر پێشاو و له‌وێش هه‌زار و یه‌ك فێعلی وای ده‌نواند كه‌ له‌ هیچ حیكایه‌تێك‌دا، حه‌كایه‌ت‌خوان ناوێرێ باسیان لێبكا».

« به‌خته‌وه‌رن ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی شاعیریان هه‌یه‌!»

 (باسێك له‌سه‌ر شیعر و ژیانی سسلاو میلووش )

یونس ڕه‌زایی

ناتوانین شیعری میلووش له‌ ژیانی جودا كه‌ینه‌وه. ژیانێك كه‌ تژی له‌ هومێد و هیوابڕاوی و بیروبڕواكانی پیاوێكی سیاسییه. لێوڕێژ له سووربوون بۆ دژایه‌تكیردنی "ئه‌وان" و به‌ توانا بو ستایش و پێدا هه‌ڵگوتنی ئینسان. به‌رده‌وام هاواری ئینسانی ئه‌و به‌رزه‌ و ویژدانی شاعیرانه‌شی هه‌میشه‌ به‌‌ئاگا و له‌ سه‌رخۆیه‌. ئه‌و شاعیرێكه كه‌ سیاسی بوونه‌كه‌ی نه‌ له‌ ڕاده‌ی حیزبێك دایه‌ و نه‌ بارستای ئایدۆلۆژییه‌كه‌ و به‌ بارته‌قای دیكتاتۆرێك، به‌ڵكوو ئه‌و باسی ورد و پرد بوونی گشتی دێنێته‌ گۆڕێ.

ئه‌گه‌ر به‌یتی كوردی وه‌كوو ده‌قێكی نووسراوه‌ی هونه‌ری ـ ئه‌ده‌بی بخوێندرێته‌وه‌ كام تایبه‌تمه‌ندی و ره‌گه‌ز جوانی پێده‌به‌خشن؟ سه‌رچاوه‌ و ئاخێزگه‌كانی جوانی ده‌قی به‌یت چین؟ بۆچی خوێندنه‌وه‌ی به‌یت، وه‌كوو ده‌ق، چێژ به‌خشه‌؟ چی وا له‌ مرۆڤی هه‌نووكه‌ی كۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخی كوردی ده‌كات كه‌ ده‌قی بابه‌تێكی وه‌كوو به‌یت، كه‌ هه‌ڵقووڵاوی كۆمه‌ڵگایه‌كی جووتیاری نه‌ریتخوازه‌، به‌ تامه‌زرۆییه‌وه‌ بخوێنێته‌وه‌ و دوا جار هه‌ر به‌پێی عه‌قڵانییه‌تی سه‌رده‌می خۆی، كه‌ سه‌رده‌می مۆدێڕنیته‌یه‌، چێژی جوانی ناسانه‌شی لێوه‌ربگرێ؟ له‌ سه‌رده‌می، به‌ قه‌ولی ئادۆرنۆ، سه‌نعه‌تی كولتووردا كه‌ به‌رهه‌مه‌ هونه‌رییه‌كان ده‌ره‌تانی په‌ره‌پێدان و فراوانبوونی میكانیكیان بۆ ره‌خساوه‌ و شوێنه‌وار و ئاسه‌واره‌ هونه‌رییه‌كان له‌ به‌رگی پیرۆزێتی و تاكێتی خۆیان داماڵدراون و میدیاكان رێگایان بۆ یه‌كانگیر كردنی چێشكه‌ و مرخه‌ جوانی‌ناسییه‌كان خۆشكردووه‌ و ته‌نگیان به‌ هه‌مه‌ڕه‌نگی و هه‌مه‌‌جۆری دید و  روانگه‌كان هه‌ڵچنیوه‌ و ده‌سه‌ڵاته‌ پاوانخوازه‌كان له‌سه‌ر ده‌ستی ده‌زگاكانی گشتی بیرۆكه‌ی خۆیان به‌سه‌ر زه‌ین و زمانی خه‌ڵكاندا داده‌سه‌پێنن، چۆنه‌ به‌یتی كوردی هێشتاش ده‌نگێكه‌ له‌ گه‌رووی یاده‌وه‌ری و خه‌ون و خولیا و مێژووی مرۆڤی كورده‌وه‌ دێته‌ ده‌رێ و ده‌بێته‌ پردێك كه‌ رابردووی تژی له‌ كاره‌ساتی نه‌ته‌وه‌یه‌ك پێیدا ده‌گوزه‌رێ و خۆی به‌ ده‌ڤه‌ری جوانییه‌كانی ئێستای ده‌گه‌یه‌نێ و له‌ هه‌مان كاتدا هه‌نووكه‌ی پڕ له‌ هه‌را و زه‌نازه‌ناشی ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ هه‌واری بێده‌نگ و سوكنایی به‌خشی رابردووی؟

ته‌نز و شێوه‌ و ئامرازه‌كانی(به‌شی2)

سمایل قاسمی

3ـ جێ‌گۆڕكێ:

جێ‌گۆڕكێ، یه‌كێكی‌تر له‌ كه‌ره‌سه‌كانی ته‌نزه‌ كه‌ به‌ گۆڕینی جێی، بایه‌خێك، عورفێك یان بابه‌تێك پێك‌دێ و ئه‌و جێ‌گۆڕینه‌ ده‌بێته‌ هه‌وێنی ته‌نز و پێكه‌نین. نموونه‌كان:

ئه‌لف) بایه‌خ:

«گرووهبان ره‌زایی:ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ بێ ئێوه‌ نایخۆم، به‌ڵام له‌ حه‌وتوویه‌ك‌دا ئه‌وه‌ [ئه‌ستاندنی دوو سه‌تمه‌ن به‌رتیل] ده‌كرێ؟

حسێن قوڵی (ژاندارم): بۆچی ناكرێ؟ چار نیه‌، ئێمه‌ كه‌ بووینه‌ته‌ پیاوی ده‌وڵه‌ت ده‌بێ زه‌حمه‌ت بكێشین».

ته‌نز و شێوه‌ و ئامرازه‌كانی(به‌شی1)

سمایل قاسمی

ته‌نز كه‌ وشه‌یه‌كی عاڕه‌بیه‌، له‌ فه‌رهه‌نگ‌دا به‌ مانای تانه‌ و ته‌شه‌ره‌ و به‌ یه‌كێك له‌ شێوازه‌كانی ده‌ربڕینی مه‌به‌ست ده‌گوترێ، كه‌ وێژه‌ر به‌ زمانێكی شیرن و بزاوی، به‌ مه‌به‌ستی چاكسازی، له‌ په‌رده‌دا بابه‌تێك ده‌خاته‌به‌ر ره‌خنه‌. ئه‌گه‌رچی زۆر جار پێكه‌نینی ته‌نز، بزه‌یه‌كی تاڵه‌ و به‌ واتایه‌كی‌تر، كوڵی گریانه‌ و نووسه‌ر یا وێژه‌ر، به‌رگی پێكه‌نینی له‌به‌ر ده‌كا.

كه‌واته‌ ته‌نز، نه‌ به‌ ته‌نێ گاڵته‌ و جه‌فه‌نگه‌ و نه‌ ته‌وس و تانه‌، هه‌رچه‌ند وشه‌ی «ته‌وس» له‌ بابه‌ت بێژ و ماناوه‌ زۆر شێوه‌ی «ته‌نز» ده‌دا و وێده‌چێ گۆڕاوی وشه‌ی ته‌نز بێ و له‌ زمان خوێنده‌واره‌ عاڕه‌بی‌زانه‌كانه‌وه‌ كاتی خۆی ئاوه‌كیی زمانی كوردی بووبێ و له‌باری بێژكردنه‌وه‌ ئه‌و ئاڵ‌وگۆڕه‌ی به‌ خۆیه‌وه‌ دیبێ.

رۆشنبیری كوردی و سازدانی گوتاری ناوین

                                   ره‌هبه‌ر مه‌حموود زاده‌

1_ زاراوه‌ی «غیابی گوتار» یه‌كه‌م جار له‌ چوارچێوه‌ی په‌یڤی فیمینیسته‌كاندا، به‌ شێوه‌یه‌كی تیۆریك، خرایه‌ به‌ر باس و لێكۆڵینه‌وه‌. به‌لام ئه‌و چه‌مكه‌ به‌ربڵاوه‌ كه‌‌ئه‌م زاراوه‌یه‌ ده‌یگرێته‌ خۆی، هه‌ر له‌‌سنووری په‌یڤی فیمینیسمدا نامێنێته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی مه‌نتیقی، په‌لهاوێژی ده‌كا بۆ هه‌موو ئه‌و هه‌رێمه‌ فیكرییانه‌ی تێیاندا، «گوتاری تایبه‌ت به‌كه‌مایه‌تییه‌كان»، مه‌وزووعییه‌تی هه‌یه‌.

فیمینیسته‌ لیبڕاڵه‌كان، له‌سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن پێكهێنانی ده‌رفه‌ت و ده‌ره‌تانی وه‌ك یه‌ك بۆ ژنان – له‌ چاو پیاوان- له‌ زه‌مینه‌كانی پیشه‌یی و ئابووری و سیاسیدا، مافی یه‌كسان به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كجاره‌كی بۆ ژنان دابین ده‌كا و سته‌می مێژوویی، له‌سه‌ر ئه‌م به‌شه‌ له‌ كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تیدا، ده‌سڕێته‌وه‌.

راگه‌یاندنی نوێ و به‌رجه‌سته‌ بوونی شوناسی نه‌ته‌وه‌یی

دکتۆر ره‌حیم سورخی

مامۆستای زانکۆ

3راگه‌یاندنى نوێ و گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان

گه‌شه‌كردنى ته‌كنۆلۆژیاى پێوه‌ندیی كردن و راگه‌یاندن له‌م سه‌رده‌مه‌دا كاریگه‌ریی به‌رچاوى له‌سه‌ر سیستمى كولتورى، كۆمه‌ڵایه‌تى و سیاسیی جیهان داناوه‌. هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى سیستمه‌ كۆنه‌كان وسه‌رهه‌ڵدانى گوتارى جۆراوجۆرى رۆشنبیریی و كۆمه‌ڵایه‌تى به‌رهه‌مى راسته‌وخۆى ئه‌م گۆڕانه‌یه‌. راگه‌یاندن و رۆژنامه‌گه‌ریی كه‌ جۆره‌ ده‌رخستنێكى ناوه‌رۆكى تۆڕى پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌ ئه‌م گۆرانكارییه‌ زیاتر كارى تێكردووه‌.